De betekenis van Pinksteren

Met Pinksteren vieren we de komst van de Heilige Geest. De apostelen werden plotseling vervuld met een krachtige, goddelijke energie. Dat moment werd zichtbaar gemaakt door ‘vurige tongen’, kleine vlammen die boven hun hoofden verschenen. Die vlammen staan symbool voor innerlijke verlichting, bezieling en moed om de boodschap van liefde en waarheid uit te dragen. ‘Pinksteren’ komt van het Griekse woord pentikostí wat vijftigste betekent, want het vindt plaats op de vijftigste dag na Pasen.

De periode tussen de Hemelvaart en Pinksteren was een ‘tussentijd’ waarin Jezus’ leerlingen niet meer konden uitgaan van iets dat ze fysiek konden waarnemen, hun leraar, maar gericht waren op een vervulling waarvan ze wisten dat die zou plaatsvinden, zonder precies te weten hoe. Gericht op iets dat van binnenuit hun leven zou gaan veranderen.

Die Heilige Geest staat symbool voor vredevolle zuiverheid en goddelijke inspiratie. In de christelijke traditie staat de Heilige Geest voor het subtiele Absolute, als God die van binnenuit werkt, voelbaar als een stille kracht die we doen begrijpen en naar waarheid doen leven. Het ontvangen van de Geest is dan ook het openen van de subtiele zintuigen voor hogere kennis en intuïtieve inzichten. Pinksteren is het feest van een cruciale verdieping van innerlijke wijsheid en spirituele kennis in ons leven. Het is voor wie zich innerlijk wil bevrijden het belangrijkste christelijke feest in het jaar!

Psychologisch kunnen we de periode tussen de Hemelvaart en Pinksteren zien als een overgangsfase: een tijd waarin oude zekerheden wegvallen, terwijl het nieuwe nog geen vorm heeft gekregen. De apostelen bevonden zich als het ware ‘tussen twee werelden’. Jezus was niet meer aanwezig, maar zijn christus-kracht hadden ze in zichzelf nog niet ervaren. Ze werden compleet op zichzelf teruggeworpen. Jezus had zijn leerlingen al wel gezegd dat zij niet alleen zouden blijven en dat er ‘iets’ zou komen om hen te helpen (zoals beschreven in de Handelingen van de Apostelen – Lucas). Toch ervoeren zij na zijn vertrek een diep gevoel van verlies en discontinuïteit. Tegelijk bleef er hoop en verwachting, gevoed door Jezus’ belofte dat zij ‘gedoopt zouden worden met de Heilige Geest’. Dit beloofde een innerlijke doorbraak van bewustzijn en kracht, die pas mogelijk zou worden wanneer hun oude houvast, de fysieke aanwezigheid hun leraar, zou worden losgelaten.

Deze verwachting mondde uit in het hoogtepunt van Pinksteren. De plotselinge en intense ervaring – verbeeld door wind en vuur – was een grote doorbraak van nieuw inzicht en innerlijke kracht. Wat sluimerend al in ontwikkeling was, werd opeens manifest door een collectieve ervaring van inspiratie, moed en het vermogen om zich volledig vrij uit te drukken. Ze konden dan ook opeens ‘in vele talen spreken’.
We kunnen dit ontvangen van de Heilige Geest zien als een ultieme kracht die onze roeping en levenspad doet herkennen en aanzet deze zonder terughouding te volgen. Pinksteren is dus metafoor voor het ontvangen van het ‘Heilige Vuur’ van spirituele groei en daar moeten we niet alleen voor open staan, maar ook naartoe werken in ons spiritueel werk, anders verandert er helemaal niets.

Spirituele Ontwaking en Verlichting

Esoterisch staat Pinksteren voor innerlijke transformatie en symboliseert de transformatie van onze ziel, waarbij we de hoogste spirituele waarheden en inzichten verkrijgen waar we normaal ‘niet bij kunnen’ en die permanent postvatten. Het is het resultaat van een proces van innerlijke alchemie: lage aspecten van onze menselijke geest vallen weg of transformeren in hogere spirituele kwaliteiten. Een loden staat van geest transformeert in een gouden staat van geest. Deze moderner vormgegeven Pinksteren-icoon laat zien dat dit zeer verheugend is!

De volgelingen van Jezus werden in staat om in ‘verschillende talen’ te spreken en te communiceren, vanuit een universeel bewustzijn en eenheid. Dit is het vermogen om voorbij de beperkingen van individuele verschillen (culturen) te kijken en de onderliggende eenheid van alle mensen en alle dingen te herkennen, waardoor iedereen hen kon ‘verstaan’. Dit element van het Pinksterverhaal laat de overgang zien van geslotenheid naar open communicatie, van spreken binnen de eigen kring naar spreken dat de wereld bereikt. Dus niet zozeer dat zij ineens alle talen kenden, maar dat zij eindelijk iets te zeggen hadden dat iederéén kon verstaan.

Pinksteren in onze moderne tijd

Laten we nu eens deze nóg modernere icoon van Pinksteren bekijken. Hierin zien we een stel mensen uit deze tijd die de pinkster-ervaring hebben. Een gedeeld Bewustzijn dat hen als een vuur overkwam, met als gevolg een verloste innerlijke staat die niet langer werd beperkt (bekrompen) door twijfels, angst en afgescheidenheid en die voortkwam uit plotselinge leraar-loosheid. Ze overstegen zo het leerlingschap en werden op dat moment leraren die het Werk gingen voortzetten en een spirituele gemeenschap konden gaan opbouwen. Hoopvol dus en deze inhoud van Pinksteren zullen we moeten uitdragen, want we willen onszelf wel bevrijden door kleinzieligheid te overstijgen, maar moeten dat heilige vuur nog gaan vinden en leren ontvangen.

Hoe kunnen we dat “heilige vuur” concreet gaan herkennen en benaderen in ons eigen leven? Hoe kunnen we het realiseren? De leerlingen deden dit door gezamenlijk in ‘satsang’ te gaan – met meditatie en gebed zoals dit toen heette – door diepgaand te contempleren op wat er nu wérkelijk was voorgevallen bij de ‘opstanding’ en ‘hemelvaart’. Ze keerden naar ‘binnen’, want er was geen ‘buiten met hun leraar’ meer. Ze beseften dat ze de christuskracht in zichzelf moesten realiseren. Ze deden dit in een ‘bovenzaal’ (in een hyperōon, een stille ruimte voor hogere zaken), want er was door Jezus’ verdwijnen een grote noodzaak om tot waarlijk bewustzijn te komen. Ze kwamen tot overgave en aanvaarding van hun nieuwe situatie. Ze verkregen door hun gezamenlijke toegewijde discipline het hoogste Inzicht en daarmee een innerlijke verankering die elke kleingeestigheid in hen overwon. Ze ‘realiseerden’ zichzelf door collectieve inspanning en zeer diepgaande contemplatie. Beter: ze maakten zichzelf Waar.

Zelf-real-isatie is het waarmaken van het Zelf in ons: het binnentreden in wat Jezus het Koninkrijk der Hemelen noemde als de hoogste innerlijke realiteit van bewustzijn.

De duif op de Pinkster-iconen

Er bestaat een sterke overeenkomsten tussen de duif van de Heilige Geest en de Vredesduif. De duif was al in het Oude Testament een symbool van vrede en verzoening. Toen Noach na de zondvloed een duif uitstuurde en die terugkeerde met een olijftak, stond dat voor hoop en een nieuw begin, na een lange tijd van ellende.
In het Nieuwe Testament verschijnt de Heilige Geest als een duif bij de doop van Jezus.
Beide duiven delen dezelfde kernkwaliteiten: zuiverheid, zachtmoedigheid, onschuld en innerlijke vrede.
Door de eeuwen heen zijn de twee duiven in traditie en kunst in elkaar overgelopen. De duif met olijftak werd zowel gebruikt als teken van wereldvrede als van de Heilige Geest. Maar wat betekent vrede individueel?

In de iconen van Pinksteren is de duif consequent aanwezig omdat Pinksteren het feest is waarop de Heilige Geest zelf neerdaalt op de apostelen. Dus rechtstreeks gerelateerd aan die situatie van Jezus’ doop, waar de Geest zichtbaar als een duif neerdaalde. Diezelfde duif van zachte, reine en vrede-brengende Geestkracht wordt nu met Pinksteren uitgestort over de gemeenschap van Jezus’ volgers, al of niet seculier.

Daarom dus is Pinksteren het belangrijkste feest voor waarheidsvinders en vredesactivisten. Maar dit wordt door vrijwel niemand meer begrepen. Ook niet door mensen die zeggen spiritueel te leven. Zodoende dient dit feest van bevrijding en waarmaking opnieuw in ere te worden hersteld.

Maria Magdalena

Op de originele iconen is centraal altijd een heilige vrouw afgebeeld. We kunnen ons dan afvragen: Is die middelste vrouw Maria Magdalena?
Dat is waarschijnlijk niet zo. De centrale vrouw heeft als de Heilige Pentikostí de kenmerken die op vele iconen te zien zijn. Maar… waarom zouden we haar eigenlijk niet kunnen herkennen als Maria Magdalena? Dat zou best mogen. Nadat Maria Magdalena een aanvaring had met de conservatieve Petrus sprak zij als Apostola Apostolorum met vele volgelingen van Jezus over zeer diepgaande zaken. In sommige vroegchristelijke teksten (buiten het officiële canon dus) heeft Maria Magdalena zeer diep inzicht en hierdoor een bijzondere band met Jezus. Ze heeft het recht om op zo’n icoon centraal te staan.

In het Evangelie van Maria staat dat zij na de opstanding en hemelvaart van Jezus spirituele inzichten deelt met de andere leerlingen en dat Petrus daar niet meteen comfortabel mee was, want zij was tenslotte ‘maar een vrouw’… Of het historisch klopt dat zij in het middelpunt van de icoon staat is minder belangrijk dan wat het symbolisch laat zien. In deze moderne interpretatie is zij geen passieve figuur, maar een bewuste, misschien zelfs leidende persoon. Dat maakt het beeld sterker. Haar zo in het centrum zien verandert ook de dynamiek van de groep. Minder hiërarchisch en gezamenlijk in een gedeeld groepsbewustzijn.

Pinksteren vertegenwoordigt geen afgesloten historisch moment, maar een toestand van bewustzijn die telkens opnieuw kan worden gerealiseerd waar mensen bijeen komen – in groepen of gemeenschappen – als er werkelijk collectief en diepgaand Werk wordt verzet. Er is niet één leraar die boven de rest staat, maar er ontstaat een collectief bewustzijnsveld waarin inzicht circuleert en verdiept. Dat maakt ook de rol van iemand als Maria Magdalena met deze groep zo betekenisvol: ze waren voorlopers van een innerlijke transitie die voor iedereen mogelijk is in deze tijd.

© Michiel Koperdraat