Over Zelfherinnering

Zelfherinnering, wat is dat?

Zelfherinnering: wat is dat? Een vaak gestelde vraag. Wat wordt er met dit begrip, dat van van Ouspensky afkomstig is, bedoeld? Wat precies moet er worden herinnerd?

Als mens zijn we goed in staat om ons dingen te herinneren. Dankzij ons vermogen om te herinneren (Citta) kunnen we van alles wat er eerder ‘was’ in onze geest terughalen; van kort geleden, maar ook van heel lang geleden. We hebben – op een bepaalde plek (al is het geen plek in de normale zin des woords – iets opgeslagen wat we ons her-innerend terughalen in onze geest. Het geeft aan dat we iets terughalen wat niet (meer) in onze geest aanwezig was ofwel wat niet meer door ons werd waargenomen.
Als we het nu over zelfherinnering hebben, zal het dus het ‘zelf’ zijn dat we door her-innering in onze geest terughalen.

Onze primaire beleving is die van ‘ik ben’ of ‘ik besta’ die voortkomt uit ons geestelijk instrument dat ons ons (reflectieve) zelfbewustzijn verschaft (Mahat Tattva). Deze reflectieve waarneming van ik ben / ik besta, maakt ons tot zelfbewust mens. Het maakt dat we in de wereld alles waarnemen vanuit onszelf.
Nu is het echter zo gesteld dat we vaak helemaal niet alles goed waarnemen. Oorzaak hiervan zijn de vele innerlijke blokkades, obstakels en schaduwpartijen die zich in ons geestelijke systeem hebben genesteld: conditioneringen, maar ook opvattingen over onszelf, die op hun beurt zijn veroorzaakt door identificatie, desinformatie en pijnervaringen. Onze volle waarneming wordt hierdoor geblokkeerd, waardoor we geïdentificeerd en merendeels automatisch en mechanisch handelen in situaties. (Automatisme speelt op door onvolledige waarneming en door verkeerde inschattingen en beoordelingen die hieruit volgen).

Buiten + binnen

Hieruit kunnen we opmaken dat we in zo’n onvolledige waarneming in feite onszelf zijn vergeten. We nemen niet langer onze eigen innerlijk waar, en onze primaire beleving van ik ben / ik besta, is er maar ten dele. Deze beleving is verkleind tot een gefixeerd ‘ik ben iets’ en we hebben ons zodoende – zonder het ons te realiseren –  ontdaan van ons grootste menselijke geestelijke vermogen: een volledig Zelfbewustzijn. Zelfherinnering kan dit natuurlijke maar sterk beknotte vermogen weer herstellen, vanuit een stille actie, namelijk: wakker worden uit de wakende slaap! We worden dan innerlijk stil.

Wij hebben als mens het vermogen in twee richtingen waar te nemen. Als we naar buiten waarnemen, ervaren we de wereld om ons heen (een landschap bijvoorbeeld) en als we naar binnen waarnemen, ervaren we onze denk- en gevoelswereld (in meditatie bijvoorbeeld). Net zoals we de wereld buiten ons helder en analyserend kunnen waarnemen, zo kunnen we ook onze innerlijke wereld helder waarnemen en hier valt veel op te merken.
Zelfherinnering is het samenvallen van het naar buiten en naar binnen gerichte waarnemen. De twee waarnemingsrichtingen integreren. Dit kan alleen bewust in Nu plaatsvinden. Dan nemen de wereld waar gedurende het voelend waarnemen van onszelf, van onze innerlijke staat van geest.

In zelfherinnering zijn we ons niet alleen gewaar van onze innerlijke staat van geest, maar ook van onze innerlijke houding. Deze innerlijke houding (veelal vanuit identificatie) bepaalt geheel onze uiterlijke houding, en dus bepaalt het hoe we ons opstellen en gedragen in situaties. Zelfherinnering werpt dus innerlijk licht op identificatie. Het maakt ons zonneklaar of er identificatie is vanuit een conditionering of een idee of niet. In zelfherinnering krijgen identificaties geen voeding meer en lossen uiteindelijk op, zeker als de hierachter liggende oorzaken worden herkend en geherwaardeerd. In volledige zelfherinnering kan onbewuste identificatie niet bestaan!

Monotasking

Zelfherinnering is op zich eenvoudig maar het gaat echt niet vanzelf. We zullen er een inspanning voor moeten leveren.
We zullen moeten beginnen (en dit is het belangrijkste) met het doen van enkelvoudige handelingen. Zelfherinnering praktiseren begint met het stoppen van multitasking. We doen één ding tegelijk en zien hier volledig op toe. Niet ondertussen even dit en even dat, geen muziek op de kop, geen smartphone-gedoe onderwijl, enzovoort.

Monotasking is ons niet vreemd, bijvoorbeeld als we onszelf verliezen in iets dat ons uitermate boeit (gamers kunnen hierover meepraten!). Het kan zelfs verslavend werken. Wat we doen heeft ons dan inderdaad geboeid, ons vastgenomen: we zijn erin gevangen geraakt. We zien niet meer toe op onze innerlijke staat. We zijn onszelf kwijt. We handelen dan volkomen op de automatische piloot. Hierin kunnen we zeer bedreven zijn en grote prestaties leveren, maar het speelt zich af in een onbewuste identificatie met die handeling en er is geen Waarnemer die er nog op toeziet.

Aandacht geleidt Bewustzijn

Tijdens het werk zal onze aandacht volledig gericht moeten zijn op datgene wat we doen, en op onze innerlijke ervaring hierbij. Door volledige aandacht valt ons innerlijke licht van bewustzijn op de handeling en op onszelf in die handeling. Zo worden we gewaar van gedachten en gevoelens die tijdens dit werk op- en langskomen, en van onze innerlijke houding.
Opkomend gevoel zegt ons veel over hoe we het werk aanpakken, of dit optimaal gebeurt, en over onze (com)passie in/met dit werk. Opkomende gedachten kunnen functioneel zijn (voortkomend uit ons onderscheidend toezien op de handeling) en die bevorderen en optimaliseren het werk, maar ze kunnen ook automatisch zijn. In dat geval komen ze voort uit niet ter zake doende associaties (of uit tegenzin) en trekken ons dan terug in een wakende slaap, terug in een mechanisch handelen. Onze geest raakt hierdoor zijn innerlijke stilte kwijt en páts: wég zelfherinnering.
We zullen steeds weer onze aandacht terug moeten leiden naar de handeling met waarneming van ons innerlijk, dus op wat daarin verschijnt en beweegt. We kunnen dit – 24/7 – praktiseren in vele dagelijkse handelingen zoals autorijden, wandelen, schoonmaken, koken, tuinieren, boodschappen doen, enzovoort.

Hebben we sociale handelingen, waar dus anderen bij betrokken zijn, dan moeten we letten op onze consideratie. Externe consideratie houdt ons bij onszelf, dus in zelfherinnering, en dan is onze geest vanzelf stil en open. Interne consideratie brengt ons weer in slaap en mechaniciteit, onze geest komt weer in beweging, innerlijke stilte verdwijnt, onze aandacht raakt verstrooid, en we gaan weer dicht.

Nooit geleerd

We hebben als kind in het geheel niet geleerd in zelfherinnering te handelen, of zelfs maar in zelfherinnering en stil te zijn (dus in niet-handelen). We hebben niet geleerd onze aandacht éénpuntig te richten; die raakt maar al te vaak verstrooid. We hebben niet geleerd in een handeling onszelf te blijven waarnemen. Ook hebben we niet geleerd wérkelijk te voelen. Eigenlijk hebben we geen of nauwelijks hierover onderricht gekregen in onze kinder- en puberjaren.
Het onszelf nu aanleren van zelfherinnering kunnen we alleen door het consequent te praktiseren. Zo wordt zelfherinnering uiteindelijk waargemaakt als een permanente innerlijke staat van geest. Dit is de staat van Zelfbewustzijn en dit is onze natuurlijke staat! Het is een ego-loze staat. Het is de staat waarin we onze eigen levenscoach kunnen zijn.

Wat ons hiervan weerhoudt, is te weinig (bewuste) aandacht – in Nu – voor ‘wat is’ en voor onze handeling daarin; en teveel (mechanisch gerichte) aandacht vanuit identificaties die ons ego veroorzaken en voort laten bestaan. Volledige aandacht (naar binnen en buiten geïntegreerd) in Nu, daar gaat het om. Dat is mindfulness 2.0, want ook in deze methode wordt helaas zelden zelfherinnering gepraktiseerd.

In feite lossen we in zelfherinnering de verdeeldheid ofwel twee-heid in onszelf op. We ervaren dan eenheid ofwel non-dualiteit. Zo wordt het non-dualiteit-paradigma waargemaakt (gerealiseerd) in onszelf en dat is een goed begin van een meer vollediger Zelfrealisatie.

Lees ook over onze natuurlijke wens om in vol gewaarzijn te zijn.

Maak een wandeling van 5 minuten.
Realiseer je de volledige 5 minuten “ik wandel” (of juister gezegd: “ik neem mijn wandelend lichaam waar”), terwijl je álles om je heen opmerkt en ervaart met je vijf zintuigen. De wind, de geuren, de kleuren, de geluiden, de aanraking van je voeten op de grond, de druk van je kleren, je ademhaling, ALLES.
 
In dit volle gewaarzijn ervaar je ook je ook gedachten. Die komen op. In dit volledig aanwezig zijn ervaar je jouw gevoelens (en mogelijk de positie ervan in je lichaam). Die komen ook op. Je neemt je innerlijke geestelijke staat waar (waarvan de helderheid lang niet altijd optimaal of gelijk is) zonder oordeel erover. Zo ervaar je jezelf lopende: lopende in zelfherinnering. Je ervaart IN en BUITEN jezelf. Dát is lopen in volle waarneming.
 
Je zult onmiddellijk ervaren dat je dit niet vaak doet, op deze manier, en zeker niet langer dan een paar momenten. We switchen namelijk met onze aandacht voortdurend tussen binnen en buiten, zonder veel zelfreflectie, of zonder dat we het überhaupt opmerken. Daarbij raken we dan gevangen in gedachtestromen die de waarneming van het actuele enorm beperken en bijna geheel kunnen afschermen. Ook kunnen we gevangen raken in iets buiten ons, een bepaald element van onze omgeving, een geluid of een andere aanwezigheid waar we dan aan vast haken. Dan kun je bijvoorbeeld gaan balen omdat het regent.
 
Ervaar jezelf: lopende in gewaarzijn van ‘wat is’. Alles ziend en voelend – IN jezelf én BUITEN jezelf, en wel TEGELIJKERTIJD. Zonder enig voorbehoud, zonder enige visie erop of mening erover. Met volle aandacht.
Hierin lost – als ervaring – dualiteit op en hebben we een ervaring in a-dvaita, in ‘niet-twee’.

© Michiel Koperdraat