Cruijffs visie

Onderstaand fictieve interview met Johan Cruijff schreef ik omdat ik een fan van hem ben en zijn onnavolgbare voetbaluitspraken soms zo filosofisch waren dat ze betrekking leken te hebben op ons leven zelf. In hoeverre is het voetbalspelletje te vergelijken met het spel van het leven? Ik vroeg het hem in een hemelse dug-out.

Interview met Johan Cruijff

.

Dag meneer Cruijff, ik zou u graag met u over voetbal en over het leven willen hebben, want ik zie overeenkomsten.

Da’s prima, ik heb hier op dit moment toch niet veel te doen en hou wel van een boom opzetten.
En zeg maar Johan hoor, en je tegen u. 

Oh, dat is fijn, bedankt! Ik woonde trouwens in mijn jeugd ook in de Meer, een paar straten verderop, maar heb je nooit ontmoet. We scheelden net iets teveel jaren en straten, denk ik.

Dat zou kunnen inderdaad. Ik had het in mijn jonge voetbaljaren vreselijk druk, dus de kans was toch al klein. Ik werd toen min of meer geleefd. Alleen op het veld ging ik helemaal mijn eigen gang.

Veel mensen begrepen jou niet helemaal. Of helemaal niet, beter gezegd, en dan zeggen ze dat je weer aan het orakelen was. Ze konden er geen touw aan vastknopen. Terwijl ik jou eigenlijk zag als een soort voetbalfilosoof met veel verstand van zaken. Mijns inziens strekt jouw visie zich tot ver buiten het veld uit. 

Tja… volgens mij ben ik altijd heel duidelijk. Soms weet ik zelf niet meer wat ik allemaal heb gezegd, maar ik weet zeker dat het logisch was. Ik ga vaak dwars door alle heersende opvattingen heen en dan kunnen ze me niet meer volgen. Dan heeft men kritiek in plaats van dat men gaat proberen te begrijpen. Dan zei ik, als ik had gewild dat je het zou snappen, had ik het wel beter uitgelegd, hahaha.

Ja, die uitdrukking ken ik van jou!
Zeg Johan, ik zie het voetbalspel als metafoor voor het leven. We hebben in voetbal te maken met één bal, twee voetbalelftallen, en twee doelen op een speelveld. Dat is niet toevallig zo, lijkt me.

Nee, da’s logisch, want alle teamsporten hebben wedstrijden met twee teams. Altijd op een gemeenschappelijk veld. Nooit drie of meer teams. Kijk, Mens-erger-je-niet ken je met z’n drieën of vieren tegen elkaar spelen, Monopoly ook. Maar in de teamsport ken dat niet. Nooit drie teams op het veld dus.

Volgens mij komt dat omdat onze wereld, ons universum, duaal is. Alles is bepaald door tegenstellingen. Wit-zwart, mooi-lelijk, goed-fout, warm-koud, man-vrouw, oorlog-vrede, enzovoort.

Klopt. De wereld draait eigenlijk dankzij tegengestelde krachten. Alles komt er door in beweging. En bij voetbal zie je dat heel duidelijk: al hebben beide clubs hetzelfde doel voor ogen, ze hebben toch ook allebei het ándere doel voor ogen. Of eigenlijk twee doelen: een doel om in te scoren en het eigen doel om te verdedigen. Twee doelen dus, twee helften op het veld, twee trainers. Twee van alles is overduidelijk competitie binnen sport. Heb je gelijk in.

Dat zien we toch ook overal in ons ‘levensspel’ terug, waardoor onze wereld merendeels met elkaar in competitie is? Dus je bent het met me eens dat voetbal een metafoor voor ons leven zou kunnen zijn?

Zeker, lijkt me logisch, we kunnen er dieper op ingaan, om te kijken hoe dat zit, kijken hoever we komen.

Heel graag! Want er is duidelijk een non-duaal aspect in voetbal waardoor het spel überhaupt mogelijk wordt: de bal! Er is maar één bal. Ik denk dat er in je levensspel óók zo’n enkel aspect bestaat, zonder welke er geen spel mogelijk zou zijn. Een uniek niet-duaal aspect.

Ook logisch, de bal is het meest essentiële onderdeel van voetbal. Zo zie je dat één zo’n ding het hele spelletje mogelijk maakt. Gooi een tweede bal op het veld en het spel is dood. Dan werkt er helemaal niets meer. Dan valt alles weg waarop dit spel voor bedoeld is. Volkomen doelloos geworden dus.

Ja, het lijkt op een ‘derde punt’, een verbindend aspect dat tegenstanders met elkaar verbindt. 

Inderdaad, zónder bal is er geen spel mogelijk. Je kunt niet spelen zonder die bal, wie voor beide partijen dus een soort van ‘heilig’ is. Er is maar één bal en daar moet je wat mee en waar het dus in wezen om gaat is wat dóe je met die bal? Ik heb wel eens gezegd dat voetballen een simpel spel is en dat het moeilijkste wat er is simpel voetballen is. Lijkt me dus logisch dat je het in het leven ook een beetje simpel houdt. Zo min mogelijk fouten maken, want wie de minste fouten maakt wint, ken je stellen. Simpelheid wint het van allerlei gecompliceerd gedoe. Je moet de basisprincipes van het spel kennen, dat is in het leven net zo. 

Is er in het leven nog meer nodig? 

Nou, hetgeen ons werkelijk verbindt is dus niet die bal, maar het voetballen zelf natuurlijk. We houden allemaal evenveel van voetbal, daarover hebben we geen gedoe. Voetbal zélf is wat jij een ‘derde punt’ noemt, wat de tweeheid doet verbinden tot één, niet die bal. Die bal… daarom strijden we. Dat is je middel om te spelen en daarop moet je dus al je aandacht richten om je doel te bereiken. Wat dat aangaat moet je altijd op de bal spelen en nooit op de man.
Ook het leven moet je leren ‘lezen’ zodat je je kunt aanpassen als het nodig is, met de juiste mentaliteit en met goeie basistechnieken. Op die drie aspecten beoordeelde ik overigens alle jonge talentjes in de Meer. Maar het voetbal zelf dus is de verbinding tussen clubs, en ook met het publiek. Zo zou ook het leven alle mensen kunnen verbinden, want wie houdt er nou niet van het leven?

Gaat het er in het voetbal, en dus in het leven, dan niet gewoon om lekker te spelen in plaats van om te winnen?

Het gaat om spélen inderdaad. Het leven is net als voetbal een spel en iedereen is uitgenodigd om er een leuk spel van te maken. Maar hier ligt het wat genuanceerder dan bij voetbal. Ofschoon, het gaat er zeker om, om net als bij voetbal, je leven attractief te spelen. Mooi integer en intelligent spelen zonder schwalbes en zo. Je wil ook een wedstrijd zo aantrekkelijk mogelijk maken voor je publiek en iedereen. Da’s normaal. Als twee teams er van kiet af een spannend voetbalfeest van maken, met fair play op het hoogste niveau, dan is iedereen na afloop blij en tevreden. Kijk, het kan een gouwe of een ijzere worden, want je ken winnen of verliezen. Dit benadrukt het belang van kunnen omgaan met onzekerheid. Van de juiste beslissingen nemen, maar ook van tegen je verlies kunnen. Dat is in het leven net zo. Maar na een écht mooie wedstrijd hebben zelfs degene wie verliezen geen rot gevoel, want ook hun haalden het beste uit zichzelf. Dan praat je dus over schoonheid en uitmuntendheid. Eigenlijk verliest er dan niemand. Zodra er niet fair gespeeld wordt, negatief dus, verdwijnen die dingen. Ook in je leven verdwijnt als eerste het plezier en de motivatie als er niet fair gespeelt wordt en de boel wordt belazerd.
(Johan wreef hier even over zijn neus en mond, een bekend trekje van hem)

Zijn er nog meer non-duale aspecten in het voetbal?

Non-duaal…? Oh, wacht effe… ik begrijp het. Je bedoelt wat voor iedereen geldt. Zeker, je speelt met spelregels wie gelden voor beide teams. Dan heb je het over de bal alleen met je voeten spelen. Dat je mag koppen, maar je handen thuis moet houden. Verder is er is een scheidsrechter (oké, hij heeft twee hulpjes) wie deze regels in de gaten houdt en wie beslist wie gelijk heb bij overtredingen. Je krijgt dan een vrije trap of die ander krijgt misschien wel een kaart. We moeten ons allemaal aan regels houden, al moet je daar slim mee omgaan natuurlijk. Je kunt regels slim naar je hand zetten.

Voetbal speelt zich af op een gelimiteerd speelveld, met vaste afmetingen, lijnen en markeringen. Hebben we in ons leven niet ook op zo’n veld waarop onzichtbare lijnen zijn uitgezet? Waarop we moeten spelen met onze mogelijkheden en talenten, maar ook onze beperkingen?

Ja da’s logisch. In een gunstig geval heb je talent en doorzettingsvermogen en hopelijk in situaties een capabel team om je heen wie dezelfde doelen nastreeft en waarin hun jou dus aanvullen. Het draait om flexibiliteit en je vermogen om van positie te kunnen wisselen. Je moet je niet beperken tot één positie, maar in staat zijn om op verschillende posities te spelen, waardoor je medespelers en je club als geheel sterker worden. Net als voetbal is het leven een spel van inzicht, niet van kracht. Je moet beslissingen nemen op basis van dat je begrijpt hoe het spelletje werkt. Dus anticiperen op je tegenstander, maar ook op je teamgenoten. Het draait altijd om teamwork en samenspel. Succes hangt daarvan af. Verder moet je risico’s durven nemen. Je moet durven falen om te kunnen slagen. En je moet inventief en innovatief zijn, en steeds naar nieuwe manieren zoeken om je doel te bereiken. Out of the box dus. Ik geloof sterk in de kracht van de geest en wat dat aangaat moet je mentaal dus weerbaar worden. Je moet geloven in jezelf, ook in moeilijke situaties. En respect hebben voor je tegenstanders, op het veld én buiten het veld. 

Het heeft natuurlijk ook met toewijding te maken, toch? 

Kijk jongen, ik heb een diepe passie en liefde voor voetbal. Mijn passie was de drijvende kracht achter al mijn succes en ik moedigde mijn spelers altijd aan om met hartstocht te spelen en ervan te genieten! En je moet vertrouwen op je eigen kunnen. Zelfvertrouwen dus en geloof in je eigen kunnen, ook als het moeilijk wordt of je geblesseerd raakt. Het leven is eigenlijk een leven lang leren, waarin voortdurende verbetering cruciaal is voor succes, zowel persoonlijk als professioneel, snap je? Om een voorbeeld te noemen: fouten zie ik niet als mislukkingen, maar als kansen om je te verbeteren. Je moet er lessen uit trekken, ook weer zowel op als buiten het veld. Focus je op het proces en niet op het eindresultaat. Succes komt vanzelf als je doelen stelt, hard werkt en en er helemaal voor gaat.

Nou, dat zijn duidelijke richtlijnen!
Voetbal heeft ook duidelijke spelregels. Heeft het leven die ook? 

Je ken stellen dat ook het leven veel spelregels heb. Maatschappelijke spelregels dus, maar ook morele. Velen kennen die niet, of ze begrijpen het niet, waardoor ze dus worden overtreden. Je ken het met buitenspel vergelijken. Die regel is er niet voor niks. Het is echt niet oké om als spits vlak voor de neus van een keeper op een bal uit de achterste lijn te wachten, om dan makkelijk te kunnen scoren. Dus wat dat aangaat zou het zonder zo’n regel niks worden natuurlijk. Deze buitenspelregel wordt nu in het leven overigens door allerlei lieden heel vaak overtreden, omdat hun denken dat ze buiten de wet mogen opereren.

Maar we hebben toch maatschappelijke scheidsrechters, die in geval van dat soort overtredingen beslissen: rechters.

Rechters ja, ofschoon er inmiddels rechters bijzitten waar je van denkt… nou ja… breek me de bek niet open. Ik heb het zelf vaak genoeg met scheidsrechters aan de stok gehad. Die lopen soms als blindemannetjes rond. Maar goed, ook natuurwetten ‘beslissen’ wat er met je gebeurt als je ze overtreedt. Zo ken je bijvoorbeeld te fanatiek trainen en jezelf blesseren. Of verbranden in de zon, of doodgaan als je met je auto dronken de weg opgaat. Zo ken je tijdens voetbal heel dom ‘rood’ krijgen bij idiote overtredingen. En dan ben je dus weg. Of je ken een hersenschudding krijgen als je te wild kopt. Je ken aan dat soort spelregels niet ontkomen in je leven. Makkelijk zat. Je moet je hersens gebruiken.

Is er in het leven ook een universele scheidsrechter aan te wijzen?

Wat denk je zelf? Ken jij je een wedstrijd voorstellen zonder een scheidsrechter? Oké, in het leven is ergens vaak geen duidelijke scheidsrechter aan te wijzen, maar op een gegeven moment worden je overtredingen kennelijk toch gezien door een soort hogere instantie… en dan word je er óf gelijk mee geconfronteerd, óf je krijgt een ‘kaart’ waarvan je de gevolgen pas later merkt. Dan praat je over karma! Zo noemen ze dat hier in het hiernamaals.

Aha, dus karma zou je kunnen vergelijken met een vorm van een rechterlijke procedure? Zoals bij voetbal een disciplinaire douw achteraf door een tuchtcommissie?

Zo ken je dat zien inderdaad! Al moet je dit niet te simpel zien natuurlijk. De opgave van het menselijk kennen is begrijpen dat ie niet begrijpen kan. Begrijp je? De waarheid is dus nooit precies zoals je denkt dat ie zou zijn. Ik ben geen type wie achter dingen aanloopt wie ik niet begrijp, al heb ik wel er vaak verstand van.

Nou, leerzaam allemaal. Heel erg bedankt, Johan. Ik blijf fan van jou al ben je in ’transitie’ gegaan, wereldwijd de allerbeste voetballer die ons allemaal liet zien hoe je het spelletje zou moeten spelen.

In transitie…? Nou, zeg maar gewoon zo dood als een pier. Het is natuurlijk leuk om te horen, maar zorg jij er nou maar voor dat je je éigen fan wordt, door heel goed en slim je eigen spel te spelen in het leven. Het leven moet toch ook een feestje zijn, nietwaar? Ik zei als trainer na de wedstrijd vaak tegen de jongens: als je het niet beter kon, heb je het uitstekend gedaan!
Ik zie trouwens dat je mij al hebt geciteerd op jouw website.

Ja, ik schreef een stukje over integriteit. Over wat integer zijn eigenlijk inhoudt. Hiervoor gaf jij me de benodigde inspiratie!

Mooi! Blij dat ik je kon helpen.

© Michiel Koperdraat