De Vierde Weg

De filosofie van de Vierde Weg

Zelfkennis.nu is deels op de filosofie van de Vierde Weg gebaseerd, een methode voor innerlijke ontwikkeling die naar naar West Europa is gebracht door P.D. Ouspensky in het begin van de vorige eeuw.
Is deze methode van 100 jaar oud nog wel van toepassing in deze tijd? Zeker! En wel meer nog dan vroeger omdat deze tijd ons vele voordelen biedt t.o.v. toen. We hebben een enorme vrijheid verworven als het gaat om ons dagelijks leven. We hebben nu veel meer communicatiemogelijkheden. En misschien nog wel het belangrijkst: we hebben ons enorm kunnen bevrijden van vele oude jukken op het gebied van religie, sociale omstandigheden en andere bewustzijn beperkende situaties. We kunnen nu zijn wie we willen zijn en doen wat we willen doen, want vele taboes zijn grotendeels verdampt en het aanbod van mogelijkheden en informatie is enorm.

Ouspensky

Pjotr Demjanovitsj OuspenskyPjotr Demjanovitsj Ouspensky (1878 – 1947) was een Russisch filosoof. Zijn leermeester was Georgi Ivanovitsj Gurdjieff waarmee hij een aantal jaren intensief samenwerkte. Ze kregen vele volgelingen in vele landen.
De kern van het gedachtegoed en de leerstellingen van Gurdjieff en Ouspensky is het Vierde Weg-Stelsel, een leidraad voor innerlijke ontwikkeling die in het dagelijks leven kan worden beoefend en nageleefd. Ouspensky vestigde zich uiteindelijk in Londen, waar hij de Vierde Weg-methode doorgaf aan vele volgers waaronder mensen van School of Economic Science. Hieruit ontstond in Nederland in de 60er jaren de School voor Praktische Filosofie met vele vestigingen.

Ouspensky schreef vele boeken waarvan ‘Op zoek naar het wonderbaarlijke’ (In search of the miraculous) zijn meest bekende is. De essentie van wat hij wilde overdragen is nog het beste te lezen in het relatief kleine boekje ‘De mens en zijn mogelijke evolutie’ (The psychology of man’s possible evolution) dat hij vlak voor zijn dood schreef en waarvan de Nederlandse editie pas in 1979 werd uitgegeven. hierin is het Stelsel van Gurdjieff tot in de finesses zeer compact weergegeven.

Evenwicht in ontwikkeling

De Vierde Weg is een methode voor innerlijke ontwikkeling waarvan we in ons dagelijks leven gebruik kunnen maken. Het is een combinatie van de drie traditionele ontwikkelingswegen: die van de Rede (de filosoof of denker), die van het Hart (de monnik of toegewijde) en die van het Lichaam (de fakir of yogi).

Deze drie Wegen, die elk vanuit hun respectievelijke Centrum (het redelijk-, gevoels-, of bewegings/instinct-centrum) onze ontwikkeling mogelijk maken, dienen ervoor om alle verkeerde werkingen van die Centra te elimineren. Dus:

  • Het Redelijk Centrum zal, naast het zuiveren van het Gevoel- en Beweging-Centrum ook haar eigen op verstand gebaseerde onjuistheid moeten beteugelen / zuiveren
  • Het Gevoel-Centrum zal, naast het zuiveren van het Rede- en Beweging-Centrum ook haar eigen verkeerde werking van (negatieve) gevoelens en emoties moeten beteugelen / zuiveren
  • Het Beweging-Centrum zal in de zuivering van de andere Centra ook haar eigen nodeloze of overtollige beweging (ook in de geest) moeten beteugelen / zuiveren

Deze drie traditionele wegen maken elk op zich een volledige ontwikkeling mogelijk (ze zuiveren uiteindelijk alle drie de Centra) maar zijn in onze moderne maatschappij als zodanig vaak niet meer haalbaar. Maar weinigen kiezen bijvoorbeeld nog voor een leven in een klooster om de gevoels-weg, de weg van het hart, te volgen. De Vierde Weg heeft alleen al hierom voorkeur in onze huidige maatschappelijke situatie met werk, gezin en andere verplichtingen. We kunnen de drie wegen namelijk gelijktijdig beoefenen, dit is het toepassen van de Vierde Weg, om zodoende een evenwichtige innerlijke ontwikkeling te realiseren die ons in staat stelt in elke situatie volledig aanwezig en in onszelf verankerd te zijn. De Vierde Weg bestaat uit het zuiveren van alle drie de Centra, niet in een staat van afzondering, maar in ons dagelijkse leven, en wel door dagelijkse ontwikkeling van deze innerlijke Centra. Onze waarneming en onze herwaardering voor wat zich in onze Centra afspeelt, is de aanvang van het innerlijke werk. Dan zullen nodeloze, onszelf belastende en beperkende (en dus ongelukkig-makende) mechanismen, die slechts in onze onbewustheid kunnen bestaan, oplossen.

Vier staten

Voor ons mensen zijn er vier bewustzijnsstaten (mogelijk): slaap – wakende slaap – Zelfbewustzijn – Objectief bewustzijn.
Naast onze nachtelijk slaap verkeren we doorgaans in de wakende slaap en dat noemen we normaliter wakker zijn. Deze staat van wakende slaap is er een waarin we leven en handelen vanuit vele ikken die kunnen bestaan door identificaties met van alles en nog wat. Deze ikken wisselen elkaar af (door onszelf onopgemerkt overigens), kennen elkaar niet of nauwelijks. en vormen gezamenlijk ons ego zonder een duurzaam Ik en Wil. (Ouspensky gebruikte in zijn boeken de term ego niet, want die was toen nog niet in de mode). Het ego is onze geïdentificeerde persoonlijkheid. Het woord persoonlijkheid komt van persona (Lat.) dat masker betekent.

Door deze ikken en hun wisseling van de wacht waar te nemen gedurende de dag, kunnen we werkelijk wakker worden, d.w.z. de mechaniciteit van ons denken en handelen zien én overstijgen. Dit kan op den duur, door kennis in praktijk te brengen, leiden tot de staat van Zelfbewustzijn. Vanuit die staat is het mogelijk om naar onze werkelijke essentie te leven met onze persoonlijkheid als werkgereedschap. In Zelfbewustzijn houden we volledig, niet-aflatend en volkomen niet geïdentificeerd van onszelf en hierdoor tevens van al onze naasten. We ervaren een ultieme staat van zelfexpressie om ons in het leven uit te drukken en bloeien volop in alles wat we doen. Wat wij in gewoon taalgebruik zelfbewustzijn noemen is dus iets anders dan wat hier nu wordt bedoeld en wordt op zelfkennis.nu egobewustzijn of reflectief bewustzijn genoemd.

Vanuit Zelfbewustzijn – een innerlijke staat die al niet makkelijk te realiseren is – opent zich de mogelijkheid van groei naar Objectief bewustzijn. Hierin houden we onvoorwaardelijk en onaantastbaar van al het ‘niet-mijzelf’, en wel in volledig toegewijde dienstbaarheid en expressie áán dit ‘niet-mijzelf’, omdat in onbegrensde waarheidsbeleving wordt Geweten dat al dit ‘niet-mijzelf’ nu juist mij-Zelf ís. Dit is de ultieme staat die in de Vedische filosofie wordt omschreven als Sat-Chit-Ananda – Bewust Wetend in Gelukzaligheid.

Zelfherinnering = volledig wakker zijn

De essentie van wat Gurdjieff en Ouspensky ons leren, is dat we onszelf niet of nauwelijks kennen en we ons daar niet bewust van zijn. We handelen merendeels mechanisch en we identificeren ons voortdurend met denkbeelden, gevoelens en situaties. Als gevolg daarvan overkomt ons alles. In wakende slaap is ons lichaam wakker, maar onze geest is onbewust in die zin dat we ons ‘onszelf niet herinneren’. We zullen dus middels zelfherinnering en zelfwaarneming werkelijk wakker moeten worden. En wel door ons als eerste goed te realiseren dat we niet wakker zijn en in een soort slaap verkeren. Ons dit ten volle realiseren betekent dat we niet moeten dénken dat we al wakker zijn, vanuit verbeelding, maar dat we – op elk moment dat we wel even wakker zijn – zién dat we niet wakker waren en weer waren vergeten ons onszelf te herinneren.

Innerlijke ontwikkeling is dus pas mogelijk als we ten diepste onderkennen dat we (nog) niet wakker en dus (nog) niet ontwikkeld of innerlijk vrij zijn. Soms is er een schok voor nodig om dit te gaan beseffen. Maar deze onderkenning kan ook geleidelijk en in harmonie ontstaan door niet aflatend en volhardend de Waarnemer in ons de kans te geven ons te informeren over hoe het met ons innerlijk is gesteld. Want onze Waarnemer is het die zichzelf herinnert (door toe te zien op wat ie niet is). Dit kanaal openhouden en volgen is noodzakelijk en dan zal dit op een gegeven moment meer vanZelf gaan, wat iets heel anders is dan dat dingen mechanisch vanzelf gaan. Dan zal ons gehele geestelijke instrumentarium ons ten dienste zijn om werkelijk innerlijk vrij te worden, ongeïdentificeerd, met een duurzaam Ik en Wil, en werkelijk wakker en in staat om te ‘doen door niet te doen’.

Voor innerlijke één-wording is een permanente inspanning nodig en innerlijke discipline. Dit is het volgen van wat we weten. Wie uiteindelijk innerlijk één wordt, is in Zelfbewustzijn, is altijd in vrede, wat ie ook denkt, wat ie ook voelt en hoe die ook beweegt, in welke situatie dan ook.

.

Leestip:

Gurdjieff – de mens en zijn werk
Door Martin Ekker – Uitgeverij Mirananda – ISBN 9062711

cropped-zelfkennis-app-logo.png

© Michiel Koperdraat