De steen als metafoor

“De steen der wijzen (Latijn: lapis philosophorum) is een legendarische alchemistische substantie waarvan men geloofde dat men er gewone onedele metalen in edelmetalen mee kon veranderen, met name van lood (en kwik) in goud.” (bron: Wikipedia.)
Let op de Latijnse naam: philos – liefde + sophorum – wat zoiets als ‘wijsheid-materiaal’ betekent.

Naar deze steen der wijzen is een eeuwigheid gezocht. Maar in fysieke zin kon hij niet gevonden worden. De steen der wijzen staat fysiek voor een omzettingsmogelijkheid van onedel metaal naar edelmetaal. De ‘steen’ zou in staat zijn een atomaire update te verzorgen om zo een substantie van lage statuur om te zetten naar een substantie van hoge statuur. Maar zoals vele oude begrippen, bijvoorbeeld de heilige graal, staat de steen der wijzen voor een innerlijke zaak: een omzettingsmethode van onze gewone wereldlijke innerlijke staat naar een hogere spirituele geestelijke staat. Het betreft dus een metafoor, een allegorie, een gelijkenis.

Wat houdt de update dan in, die deze steen der wijzen zou kunnen verzorgen?
Het is de update van mechanisch leven naar volledig bewust leven.
Het is de update van wakende slaap naar ontwaakt zijn in ‘total awareness’.
Het is de update van aarde naar hemel (Bijbel)
Enzovoort.

Dat ook deze metaforische ‘steen’ nooit werd gevonden, is begrijpelijk. Want het innerlijke ontwikkelingsproces van lood naar goud kan niét in één keer plaatsvinden, hoe graag we ook zouden willen dat dit zo was. Alle werkelijk wijze leringen wijzen hierop. Dit willen van een transformatie ‘in één klap’ verklaart de gretigheid waarmee lange tijd naar de ‘steen der wijzen’ is gezocht, vanuit onbegrip van de ware betekenis ervan. Al het zoeken naar een fysieke steen die lood in goud zou kunnen veranderen, is hierom volledig zinloos geweest.

Lood is zwaar, goud is zwaarder

Spiritueel lood heeft een ‘zwaar soortelijke gewicht’ van donkere wolken, onwetendheid, lijden en beperkingen.
Spiritueel goud heeft een ‘zwaarder soortelijk gewicht’ van Bewustzijn, Kennis, Geluk en onbeperkte mogelijkheden.
Hieruit volgt dat onze Ware innerlijke staat van geest ‘zwaarder weegt’ dan onze huidige gebruikelijke staat van geest. En dat is volkomen begrijpelijk als we de allegorie van de steen der wijzen begrijpen.

Maar wat behelst die steen de wijzen dan, in ware betekenis?
Duidelijk is dat het wel een methode zal moeten zijn, die mogelijk maakt dat we van een lagere geestelijke staat transformeren naar een hogere geestelijke staat. Je zou kunnen zeggen dat we vanuit een onnatuurlijke beperkende staat van geest transformeren naar een natuurlijke onbeperkte staat van geest. De Steen der Wijzen zou dus een transformatiemethode betreffen die ons doet evolueren tot onze optimaal haalbare menselijke staat, waarin we optimaal gebruik kunnen maken van al onze menselijke capaciteiten op emotioneel, mentaal en fysiek gebied. Een gouden staat van geest en niet langer een loden.

Maar voor welke methode staat de steen der wijzen dan?
Eén methode is erg beroemd geworden en die staat in het Nieuwe Testament en de esoterische Apokriefen beschreven. Echter, door alle vertalingen en verbouwingen van de oorspronkelijke teksten, zijn de gelijkenissen, en hiermee dus de beschreven methode, nog nauwelijks te vatten voor de moderne mens. Hoe huidige religies omgaan met mensen is hiervan het harde bewijs.
Gurdjieff en Ouspensky stonden aan de wieg van een veel begrijpelijker Steen de Wijzen, de Vierde Weg: een praktische methode voor vooral de westerse werkende mens, die hem/haar zal kunnen doen transformeren van lood naar goud. Ook de Vedische filosofie biedt een steen der wijzen: de Bhagavad Gita, om maar een voorbeeld te noemen.

Fake news

Er zijn echter ‘leermeesters’ die ons een illusoire Steen der Wijzen willen verkopen: een theorie die ons zonder transformatieproces in één klap zou doen belanden in een staat van verlichting, door hiermee als theorie in aanraking mee te komen zoals de steen der wijzen in aanraking komt met lood. Trap er niet in, want zo’n steen der wijzen bestaat niet. Het is fake news!
Het alchemistische proces, de transformatie van lood in goud waarover in de metafoor van de Steen der Wijzen wordt gesproken, is het innerlijke zuiveringsproces wat élk mens zal moeten doorgaan. En hiervoor is veel inspanning en doorzettingsvermogen nodig, in ontspanning, vanuit geloof en overtuiging dat het voor hem/haar mogelijk is een waar mens te worden, door Zelf-real-isatie. Dat nu bepaalde ‘leermeesters’ met ideeën van ‘instant verlichting’ beroemd zijn geworden, zegt niets. In het verleden zijn al vele mensen beroemd geworden met theorieën die later werden ontmanteld.

Het resultaat van de transformatie naar zelfrealisatie is overigens geen verdienste. De volkomen ‘gezuiverde’ mentale en emotionele geest en essentie van een verlicht mens is een evolutionair hogere menselijke staat, waartoe men uiteindelijk komt door alle innerlijke blokkades en verontreinigingen af te leggen. Het is onze Natuurlijke staat!
Alleen ons ego is uit op verdienste. Het idee of gevoel van verdienste zal de transformatie juist stoppen. Een juiste kennismethode (die van een geleidelijke transformatie) die ons hoofd én hart aanspreekt, zal ons doen inzien dat ons ego nooit enige verdienste zal kunnen verkrijgen uit welk transformatieproces dan ook.
Voor een permanente hogere staat van geest is inspanning nodig. Inspanning in ontspanning. Dit is het Werk waaraan niet aan voorbij gegaan kan worden. Alle Ware Wijzen wijzen ons die weg. Maar het ego denkt hieraan voorbij te kunnen gaan, uit gemakzucht, verbeelding of zelfs hovaardigheid, om de resultaten op te gaan eisen als verdienste: als een brok lood die zich hult in goudverf.

De heldere en beroemde opmerking van ‘J.C. de Tweede’ luidt: “Je gaat het pas zien als je het doorhebt”. Dit als tegenwicht voor wat die moderne populaire leermeesters je telkens willen voorspiegelen, namelijk dat de theorie van innerlijke bevrijding ‘snappen’ wel voldoende zou zijn. Nee dus, dan begint het Werk pas. Zoals de ene voetballer meer talent heeft dan de andere en speelwijzen zeer snel snapt, permanent trainen moeten ze allemaal! Voor innerlijke bevrijding is dus een steeds weer bewuste inspanning (in ontspanning) noodzakelijk, want het zich identificerende ego zal jou er steeds weer toe aanzetten om te denken dat het snappen van de theorie voldoende is om jezelf te realiseren. En dus verval je weer in slaap.

De Steen der Wijzen is de esoterisch alchemistische methode die bekend staat als de Magnum Opus ofwel het Grote Werk. Niet voor niks wordt dan ook in vele verschillende stromingen het innerlijke proces van ‘omzetting’ naar een hogere geestelijke staat ‘het Werk’ genoemd. Zo ook in de Vierde Weg van Gurdjieff en Ouspensky.

© Michiel Koperdraat