De Wet van Zeven

De mogelijke evolutie van de mens in het ontwikkelingsoctaaf

Wie de filosofie van de Vierde Weg bestudeert, komt al snel twee fundamentele wetten tegen die samen de essentie vormen van hoe de werkelijkheid zich ontwikkelt: de Wet van Drie en de Wet van Zeven.
De Wet van Drie beschrijft de universele oer-hoedanigheden die alles tot stand te brengen. Alles wat bestaat of gebeurt, ontstaat uit de wisselwerking van deze drie essentiële kosmische oer-draden waaruit de hele realiteit is geweven: een actieve, een passieve en een neutraliserende hoedanigheid. Zonder deze drie fundamentele existentieprincipes (het zijn geen energieën) blijft iets slechts een mogelijkheid en geen werkelijkheid. Ze komen voort uit de ultieme Vedische drie-eenheid: Paramatman, Prakriti en Purusha’.

De Wet van Zeven beschrijft een andere universele aangelegenheid: zij beschrijft niet hóé iets ontstaat, maar hoe iets zich gaandeweg ontwikkelt in de tijd. Elk proces dat start, beweegt zich volgens deze wet via opeenvolgende fasen voort. In de traditie van de Veda’s wordt dit dynamische verloop Vikriti genoemd. Dit begrip staat voor de feitelijke, tastbare stroom van oorzaak en gevolg. Vikriti representeert de wetmatige ontvouwing en de onvermijdelijke metamorfosen die elk levend proces ondergaat vanaf het moment dat de eerste impuls in beweging is gezet.

Deze wet verklaart een verschijnsel dat we allemaal wel herkennen, maar zelden echt waarnemen of begrijpen: waarom een proces zelden in een rechte, ononderbroken lijn naar zijn oorspronkelijke doel blijft lopen. Waarom goede voornemens verwateren. Waarom een idealistische beweging uiteindelijk in het tegendeel keert van wat zij beloofde. Waarom een spirituele impuls na verloop van tijd verstard in dogma’s en instituties. Waarom zelfs de eenvoudigste dagelijkse intentie – ‘vandaag ga ik mijn kamer opruimen’ – ergens onderweg afbuigt en eindigt in iets heel anders.

In de filosofie van de Vierde Weg wordt deze Wet van Zeven concreet gemaakt via de allegorie van de Do-ladder. Die allegorie toont niet alleen hoe processen in het algemeen verlopen, maar ook hoe de mogelijke evolutie van de mens zelf in de tijd verloopt – met alle onvermijdelijke hindernissen, vertragingen en noodzakelijke schokken die daarbij horen.
Elk ontwikkelingsproces verloopt volgens een vaste, wetmatige structuur die overeenkomt met dat westerse muzikale octaaf. Net zoals een toonladder van Do via Re, Mi, Fa, Sol, La en Ti uiteindelijk uitkomt op een hogere Do waarin de frequentie is verhoogd, zo doorloopt elk proces in de natuur, in de mens en in de samenleving een reeks van zeven opeenvolgende fasen tussen de ’tonen’.

Tussen de meeste van deze stappen op de ladder liggen ‘hele’ intervallen: de overgangen verlopen relatief soepel. Maar op twee cruciale plekken – tussen Mi en Fa, en tussen Ti en de Do van het octaaf – liggen halve tonen. Op die plekken ontstaat een natuurlijke vertraging, een obstakel, een moment waarop de oorspronkelijke impuls niet meer voldoende is om het proces in dezelfde richting door te laten gaan.

We besluiten bijvoorbeeld gezonder te leven, dagelijks te mediteren, spiritueler te worden, enzovoort. In het begin is er veel enthousiasme. Maar na verloop van tijd neemt de energie af. We worden moe, vergeten onze afspraak met onszelf of krijgen twijfels. We zijn bij het eerste interval aangekomen.

Op die momenten is een extra impuls nodig – in de Vierde Weg-terminologie een schok. Zonder die schok buigt het proces af. Het verliest energie, verandert van richting, of belandt in een cirkel en keert in z’n tegendeel waarin de oorspronkelijke intentie langzaam verdwijnt. Met de juiste schok op het juiste moment kan het proces de hindernis overbruggen en verder evolueren naar een hoger niveau.
Dit laat zien dat werkelijke spirituele ontwikkeling geen kwestie is van abstracte theorieën of heilige fantasieën, maar van een stapsgewijze overgang van een mechanisch, slapend bestaan naar een volledig geïntegreerd en objectief bewustzijn. De reis van Do naar het octaaf is de reis van de mechanische mens naar de universele mens.

Voor het niveau van Mi bereikt is,
is bij velen de energie al opgebruikt
~ Peter Ouspensky ~

Maatschappelijk

Deze wet is universeel. Zij werkt net zo goed in de kleinste persoonlijke voornemens als in (grootschalige) historische en maatschappelijke processen. Een revolutie die begint met vrijheid en gelijkheid kan, wanneer de energie bij het eerste interval opraakt en er geen nieuwe bewuste impuls komt, omslaan in nieuwe onderdrukking.

Ook in wetenschap en onderwijs kan iets dergelijks gebeuren. Een universiteit of stroming begint vanuit een oprechte zoektocht naar waarheid. Naarmate de tijd verstrijkt, verschuift de aandacht naar bureaucratie, subsidies, het verdedigen van bestaande theorieën of onderlinge machtsverhoudingen. De oorspronkelijke bedoeling – waarheidsvinding – raakt op de achtergrond en het beleid keert in zijn tegendeel.

Bij religies zien we een vergelijkbaar proces. Een profeet of leraar brengt een levende spirituele waarheid over. Volgelingen nemen deze over en verspreiden haar. Maar na verloop van tijd verstart de levende ervaring tot een instituut met regels, dogma’s en mogelijk zelfs onderdrukking i.p.v. bevrijding. Zonder voortdurende bewuste impuls kan datgene wat ooit bedoeld was om mensen naar liefde, waarheid of vrede te leiden, uiteindelijk het tegendeel voortbrengen.

De Wet van Zeven laat zien dat het begin van een proces geen garantie is voor de afloop. Iedere ontwikkeling kent momenten waarop de aanvankelijke intentie en energie niet meer voldoende zijn. Precies daar is bewustzijn, herinnering aan het oorspronkelijke doel, en een bewuste extra inspanning nodig.
Na het overbruggen van het grote Mi-Fa-interval lijkt de weg naar Sol, La en Ti relatief soepeler te verlopen. Toch is geen van deze stappen een rechte, moeiteloze lijn. Elke hele stap bevat in zichzelf opnieuw een kleiner Wet-van-Zeven-proces: een mini-octaaf met eigen, kleinere intervallen. Ook hier ontstaan momenten van vertraging en weerstand die een bewuste, gestage inspanning vragen. Zonder die voortdurende aandacht en kleine schokken kan het proces alsnog afbuigen of stagneren, ook al is de grote hindernis al genomen. De Wet van Zeven werkt dus fractaal door: van het grote octaaf tot in de kleinste tussenstappen.

⇒   Lees hier over de zeven niveaus van innerlijke ontwikkeling   ⇐

Waarom het Enneagram niet wordt gebruikt op Zelfkennis Nu

Hoewel dit enneagram als model velen intrigeert, vertroebelt dit schema de werkelijke transformatiestappen. Het laat een muzikale inconsistentie zien die afbreuk doet aan de geloofwaardigheid van waarlijke ontwikkelings-octaaf. De moderne pop-psychologie heeft het enneagram ook nog eens gereduceerd tot een statisch schema van menstypen om juist de mechanische mens te categoriseren. Deze opvatting moeten we dus negeren.

Bij de oorspronkelijke duiding van Gurdjieff ontstaat onduielijkheid. Gurdjieff verklaarde de universele Wet van Zeven aan de hand van het muzikale octaaf, middels de Do-ladder zoals hierboven beschreven, met de natuurlijke vertragingen (intervallen) tussen de tonen Mi-Fa en Ti-Do. In het geometrische enneagram is dit niet waarneembaar. Het enneagram dwingt dus tot theoretische verhandelingen waar wellicht alleen intellectuelen op kicken.

Vergelijk het met een spoorzoektocht. Als de organisator stappen onbegrijpelijk op de kaart zet, lopen de kinderen vast en zijn er volwassenen met een of andere verklaring nodig om het recht te praten en opnieuw de weg te wijzen. Een onbegrijpelijke landkaart maakt de zoeker afhankelijk van externe uitleg. Voor ‘Mens 3’ is dit een gevaarlijke afleiding; het spirituele intellect bijt zich vast in dit complexe schema, waardoor het bestuderen van het model een doel op zich wordt en het daadwerkelijke Werk blijft liggen. Wel vaker is uiterlijke schoonheid geen garantie voor waarheid.

Zoals Jezus zei: “Word als de kinderen, anders kom je het Koninkrijk der Hemelen niet binnen”. Een kind kijkt onbevangen en moet op eigen kracht het spoor kunnen vinden in een speurtocht. Dat geldt ook voor beginnende ‘spoorzoekers’ op weg naar zelfrealisatie. Een goed schema voor innerlijke ontwikkeling moet de weg verhelderen en niet onbegrijpelijkheden toevoegen. Zonder afhankelijk te zijn van complexe verklaringen van ingewijden moet een beginnend octaafloper op eigen kracht het spoor kunnen vinden.
De indeling van Mens 1 tot en met Mens 7 biedt genoeg helderheid: het toont direct waar we staan, wat er nodig is en van ons gevraagd wordt. En dat transformatie alleen ontstaat door daadwerkelijk innerlijk Werk zonder hersengymnastiek.

Het Werk in de Praktijk

Het Werk begint niet bij ingewikkelde esoterische kennis, maar midden in ons gewone huisje-boompje-beestje-baantje-leven via twee praktische basisoefeningen:

  • Onbevooroordeelde zelfobservatie: jezelf gadeslaan alsof je een ander mens observeert. Welke fysieke spanningen ontstaan er bij stress? Welke gedachten en gevoelens herhalen zich? Welke mechanismen zijn steeds weer actief? Registreer dit zonder te oordelen of direct iets te willen veranderen.
  • Het niet langer uiten van negatieve emoties: de automatische neiging om te klagen, te oordelen of in zelfmedelijden te vervallen bewust stoppen zodra we het opmerken. Dit is geen vorm van onderdrukking. Je weigert simpelweg om de emotie de wereld in te slingeren.
    De innerlijke frictie die hierdoor ontstaat, levert de volhouder de noodzakelijke schok om het Mi-Fa-interval te overbruggen en door te groeien naar Sol.

⇒   Lees hier meer praktische oefeningen   ⇐

© Michiel Koperdraat